Fransız dilində nisbi əvəzliklər

Giriş

Nisbi əvəzliklər (les pronoms relatifs) təkrarın qarşısını almaq üçün iki cümləni bir-birinə bağlamaq üçün istifadə olunur. Onlar artıq qeyd olunmuş bir isim və ya əvəzliyi (buna antécédent deyilir) əvəz edir və həmin isim haqqında əlavə məlumat verən nisbi cümləni başlayır.

Nisbi əvəzliksiz nümunə (təkrarlama ilə):

J'ai un ami. Cet ami parle cinq langues. (Mənim bir dostum var. Bu dost beş dildə danışır.)

Nisbi əvəzlikli nümunə (təkrarsız):

J'ai un ami qui parle cinq langues. (Mənim beş dildə danışan (hansı ki) bir dostum var.)

Fransız dilində sadə nisbi əvəzliklər bunlardır: qui, que (qu'), dont, où.
Mürəkkəb nisbi əvəzliklər bunlardır: lequel, laquelle, lesquels, lesquelles (və onların müxtəlif formaları).

1. "qui" : nisbi cümlənin mübtədası

"Qui" mübtəda rolunda çıxış edən nisbi əvəzlikdir. O, nisbi cümlədəki felin mübtədası olan şəxsi və ya əşyanı əvəz edir. Həm insanlar, həm də əşyalar üçün istifadə oluna bilər.

İstifadəsi:

"Qui"-dən sonra həmişə təslif olunan fel gəlir
O heç vaxt ixtisar olunmur (yəni "qui" əvəzinə "qu'" deyilmir)
İnsanı və ya əşyanı təmsil edə bilər

İnsanlarla nümunələr:

C'est l'homme qui habite en face. (Bu, üzbəüzdə yaşayan (hansı ki) adamdır.)
J'ai une amie qui parle très bien français. (Mənim fransızca çox yaxşı danışan bir rəfiqəm var.)
Les enfants qui jouent dans le jardin sont mes cousins. (Bağda oynayan uşaqlar mənim əmim/bibi uşaqlarımdır.)
C'est la professeure qui nous a enseigné la qrammatika. (Bu, bizə qrammatika öyrədən müəllimədir.)

Əşyalarla nümunələr:

Le livre qui est sur la table est très maraqlıdır. (Masanın üstündəki kitab çox maraqlıdır.)
J'ai acheté une voiture qui consomme peu d'essence. (Mən az yanacaq işlədən bir maşın almışam.)
Le train qui part à 8 heures est direct. (Saat 8-də çıxan qatar birbaşa gedir.)
C'est un film qui m'a beaucoup ému. (Bu, məni çox mütəsir edən bir filmdir.)

2. "que" (qu') : nisbi cümlənin vasitəsiz tamamlığı

"Que" (və ya saitdən əvvəl "qu'") vasitəsiz tamamlıq (COD) rolunda olan nisbi əvəzlikdir. O, nisbi cümlədəki felin təsir etdiyi şəxsi və ya əşyanı təmsil edir.

İstifadəsi:

"Que"-dən sonra həmişə mübtəda, sonra isə fel gəlir
Saitlə başlayan sözlərdən əvvəl "qu'"-ya çevrilir
İnsanı və ya əşyanı təmsil edə bilər

Nümunələr:

C'est l'ami que je t'ai présenté hier. (Bu, dünən sənə təqdim etdiyim dostdur.)
La personne que tu cherches est là-bas. (Axtardığın adam ordadır.)
Le médecin qu'elle a consulté est excellent. (Müraciət etdiyi həkim mükəmməldir.)
Les enfants que nous avons vus jouaient dans le parc. (Gördüyümüz uşaqlar parkda oynayırdılar.)

Əşyalarla nümunələr:

Le film que j'ai vu hier était magnifique. (Dünən baxdığım film möhtəşəm idi.)
La robe qu'elle a achetée est très jolie. (Aldığı don çox qəşəngdir.)
Le livre que tu m'as prêté est passionnant. (Mənə verdiyin kitab çox maraqlıdır.)

3. "dont" : "de" sözönü ilə gələn tamamlıq

"Dont" nisbi əvəzliyi "de" sözönü ilə başlayan tamamlığı əvəz edir. O, aidiyyatı, mənşəyi və ya "de" ilə işlənən felin tamamlığını bildirə bilər.

Nümunələr:

C'est le livre dont je t'ai parlé. (Bu, sənə haqqında danışdığım kitabdır.)
Voilà l'outil dont j'ai besoin. (Budur, mənə lazım olan alət.)
J'ai un ami dont le père est médecin. (Mənim bir dostum var, atasının peşəsi həkimdir.)
C'est une maison dont les fenêtres sont grandes. (Bu, pəncərələri böyük olan bir evdir.)
Il a un chien dont la race est rare. (Nadir cinsi olan bir iti var.)

4. "où" : yer və ya zaman bildirən tamamlıq

"Où" yer və ya zaman bildirən nisbi əvəzlikdir. O, sözönü ilə gələn yer və ya zaman tamamlığını əvəz edir.

Nümunələr:

C'est la ville où je suis né. (Bu, mənim doğulduğum şəhərdir.)
Le restaurant où nous avons dîné était excellent. (Şam etdiyimiz restoran mükəmməl idi.)
Voici la maison où j'ai grandi. (Budur böyüdüyüm ev.)
C'est le pays où il rêve de vivre. (Yaşamağı xəyal etdiyi ölkədir.)

Zaman nümunələri:

Je me souviens du jour où nous nous sommes rencontrés. (Tanış olduğumuz günü xatırlayıram.)
C'était l'année où tout a changé. (Hər şeyin dəyişdiyi il idi.)
Au moment où il est arrivé, nous partions. (O gəldiyi an, biz gedirdik.)

5. Sadə nisbi əvəzliklərin müqayisə cədvəli

Əvəzlik	Funksiya	Nə ilə davam edir	Nümunə
qui	Mübtəda	Həmişə birbaşa fel	L'homme qui parle est mon père.
que / qu'	Tamamlıq	Mübtəda, sonra fel	Le film que j'ai vu était super.
dont	"de" ilə tamamlıq	Mübtəda, sonra fel	Le livre dont je parle est célèbre.
où	Yer və ya zaman	Mübtəda, sonra fel	La ville où je vis est belle.

6. Mürəkkəb nisbi əvəzliklər

Mürəkkəb nisbi əvəzliklər (lequel, laquelle, lesquels, lesquelles) "de" sözönündən başqa digər sözönlərindən (avec, pour, sur, dans, par və s.) sonra istifadə olunur.

Formalar cədvəli:

	Kişi tək	Qadın tək	Kişi cəm	Qadın cəm
Sadə forma	lequel	laquelle	lesquels	lesquelles
"à" ilə	auquel	à laquelle	auxquels	auxquelles

Nümunələr:

Le stylo avec lequel j'écris est neuf. (Yazdığım qələm təzədir.)
La table sur laquelle le livre est posé est en bois. (Kitabın qoyulduğu masa taxtadandır.)

7. "qui" və "que" arasındakı fərq

Onları fərqləndirmək asandır:

"qui"-dən sonra → birbaşa fel gəlir (məs: qui habite)
"que"-dən sonra → mübtəda və sonra fel gəlir (məs: que tu vois)

8. Ümumi səhvlər

"dont"-dan əvvəl sözönü qoymayın.
"où" (yer) ilə "ou" (və ya) sözlərini qarışdırmayın.
"que" saitdən əvvəl "qu'" olur, amma "qui" heç vaxt dəyişmir.

İnteraktiv tapşırıq

Düzgün nisbi əvəzliyi seçərək tamamlayın (qui, que, dont, où):

C'est l'homme _______ habite en face de chez moi. (Bu, mənim evimin üzbəüzündə yaşayan _______ adamdır.)
Le film _______ j'ai vu hier était excellent. (Dünən baxdığım _______ film əla idi.)
C'est le livre _______ je t'ai parlé la semaine dernière. (Keçən həftə sənə haqqında danışdığım _______ kitabdır.)
Voilà la ville _______ je suis né. (Budur doğulduğum _______ şəhər.)
La robe _______ tu as achetée est très belle. (Aldığın _______ don çox gözəldir.)
J'ai une amie _______ parle quatre langues. (Dörd dildə danışan _______ bir rəfiqəm var.)
C'est un résultat _______ je suis vraiment fier. (Həqiqətən qürur duyduğum _______ bir nəticədir.)
Je me souviens du jour _______ nous nous sommes rencontrés. (Tanış olduğumuz _______ günü xatırlayıram.)
Le train _______ part à 9 heures est direct. (Saat 9-da çıxan _______ qatar birbaşadır.)
J'ai un voisin _______ le chien aboie toute la nuit. (İti bütün gecə hürən _______ bir qonşum var.)
Le restaurant _______ tu m'as recommandé était délicieux. (Mənə tövsiyə etdiyin _______ restoran ləzzətli idi.)
C'est le café _______ nous nous retrouvons chaque matin. (Hər səhər görüşdüyümüz _______ kafedir.)
C'est elle _______ a gagné le concours. (Müsabiqəni qazanan _______ odur.)
Voici l'outil _______ j'ai besoin pour ce travail. (Bu iş üçün mənə lazım olan _______ alətdir.)
Les enfants _______ nous avons vus jouaient dans le parc. (Gördüyümüz _______ uşaqlar parkda oynayırdılar.)

Mon Français