Fransız dilində zərflər

Giriş

Zərf (l'adverbe) felin, sifətin, digər bir zərfin və ya bütöv bir cümlənin mənasını dəqiqləşdirən və ya dəyişdirən dəyişməz (invariable) bir sözdür. Zərf hərəkətin tərzi, vaxtı, yeri, miqdarı, intensivliyi haqqında məlumat verir, yaxud təsdiq, inkarlıq və ya şübhə ifadə edir.

Vacib xüsusiyyətləri:

Zərf həmişə dəyişməzdir (heç vaxt cinsə və kəmiyyətə görə uzlaşmır)
Feli təyin edə bilər: Il parle lentement. (O, yavaş danışır.)
Sifəti təyin edə bilər: Elle est très belle. (O, çox gözəldir.)
Digər zərfi təyin edə bilər: Il marche très lentamente. (O, çox yavaş gəzir.)
Bütöv cümləni təyin edə bilər: Heureusement, il fait beau. (Xoşbəxtlikdən, hava gözəldir.)

1. Tərz zərfləri (Les Adverbes de Manière)

Tərz zərfləri hərəkətin necə icra olunduğunu bildirir. Onların çoxu sifətdən düzəlir.

Sifətdən düzəlmə qaydası:

Ümumi qayda: sifətin qadın cinsi forması + -ment

Sifət (kişi cinsi)	Sifət (qadın cinsi)	Zərf
lent (yavaş)	lente	lentement (yavaşca / yavaş-yavaş)
doux (mülayim / zərif)	douce	doucement (yavaşca / zərifcə)
heureux (xoşbəxt)	heureuse	heureusement (xoşbəxtlikdən)
franc (səmimi)	franche	franchement (səmimiyyətlə / açıqcasına)
actif (aktiv)	active	activement (aktiv şəkildə)

Xüsusi hal: sonu saitlə bitən sifətlər

Əgər kişi cinsində olan sifət saitlə (-i, -é, -u) bitirsə, -ment şəkilçisi birbaşa kişi cinsinə artırılır:

Sifət (kişi cinsi)	Zərf
vrai (doğru)	vraiment (həqiqətən)
poli (nəzakətli)	poliment (nəzakətlə)
joli (qəşəng)	joliment (qəşəngcəsinə)
absolu (mütləq)	absolument (mütləq / tamamilə)
résolu (qətiyyətli)	résolument (qətiyyətlə)

Xüsusi hal: sonu -ant və -ent ilə bitən sifətlər

Sonluq	Qayda	Nümunələr
-ant	→ -amment	constant → constamment (davamlı olaraq) courant → couramment (səlis şəkildə) suffisant → suffisamment (kifayət qədər)
-ent	→ -emment	patient → patiemment (səbirlə) évident → évidemment (əlbəttə / şübhəsiz) fréquent → fréquemment (tez-tez / tezliklə)

İstisna: lent → lentement ("lemment" deyil)

Tələffüz haqqında qeyd:

Yazılışlarının fərqli olmasına baxmayaraq, -amment və -emment sonluqları tamamilə eyni şəkildə tələffüz olunur: [amã], yəni fransız dilindəki "amande" sözündəki kimi burun səsi ilə. Tələffüz deyil, yalnız ilkin sifət (-ant və ya -ent ilə bitməsi) yazılışda hansı sonluğun istifadə ediləcəyini müəyyən edir.

constant → constamment ("konst-a-man" tələffüz olunur)
courant → couramment ("kur-a-man" tələffüz olunur)
suffisant → suffisamment ("sufiz-a-man" tələffüz olunur)
patient → patiemment ("pasi-a-man" tələffüz olunur, "pasi-e-man" deyil)
évident → évidemment ("evid-a-man" tələffüz olunur)

👉 Şifahi nitqdə bu zərflərin yazılışını qulaqla müəyyənləşdirmək mümkün deyil: -amment və ya -emment yazılacağını bilmək üçün ilkin sifəti (-ant və ya -ent) bilmək lazımdır.

Qaydasız tərz zərfləri (qaydaya tabe olmayanlar):

Sifət	Zərf
bon (yaxşı)	bien (yaxşı / yaxşıca)
mauvais (pis)	mal (pis / piscəsinə)
meilleur (daha yaxşı - sifət)	mieux (daha yaxşı - zərf)
petit (kiçik)	peu (az)
gentil (nəzakətli / mehriban)	gentiment (mehribanlıqla)

İstifadə nümunələri:

Elle parle doucement à son enfant. (O, uşağı ilə mülayim danışır.)
Il a bien réussi son examen. (O, imtahanını yaxşı verdi.)
Tu conduis trop vite ! (Sən çox sürətlə sürürsən!)
Ils travaillent sérieusement. (Onlar ciddi şəkildə işləyirlər.)
Elle chante merveilleusement bien. (O, möhtəşəm oxuyur.)
Il a mal dormi cette nuit. (O, bu gecə pis yatıb.)

2. Zaman zərfləri (Les Adverbes de Temps)

Zaman zərfləri hərəkətin nə vaxt icra olunduğunu bildirir.

Zərf	Mənası	Nümunə
aujourd'hui	bu gün	Je travaille aujourd'hui. (Mən bu gün işləyirəm.)
hier	dünən	Je suis arrivé hier. (Mən dünən gəldim.)
demain	sabah	Je pars demain. (Mən sabah gedirəm.)
maintenant	indi	Je dois partir maintenant. (Mən indi getməliyəm.)
bientôt	tezliklə / yaxında	Il arrive bientôt. (O, tezliklə gəlir.)
déjà	artıq	J'ai déjà mangé. (Mən artıq yemişəm.)
toujours	həmişə	Il est toujours en retard. (O, həmişə gecikir.)
jamais	heç vaxt	Je ne mens jamais. (Mən heç vaxt yalan danışmıram.)
souvent	tez-tez	Je vais souvent à la piscine. (Mən tez-tez hovuza gedirəm.)
parfois	bəzən	Parfois, je travaille tard. (Bəzən mən gec saatlara qədər işləyirəm.)
longtemps	uzun müddət	Nous avons attendu longtemps. (Biz uzun müddət gözlədik.)
tôt	tez / erkən	Je me lève tôt. (Mən tez dururam.)
tard	gec	Il se couche tard. (O, gec yatır.)
encore	yenə / hələ də	Il pleut encore. (Yenə yağış yağır.)
enfin	nəhayət	Enfin, le train arrive ! (Nəhayət, qatar gəlir!)

3. Yer zərfləri (Les Adverbes de Lieu)

Yer zərfləri hərəkətin harada icra olunduğunu bildirir.

Zərf	Mənası	Nümunə
ici	bura / burada	Viens ici ! (Bura gəl!)
là / là-bas	ora / orada / orda	Il habite là-bas. (O, orada yaşayır.)
partout	hər yerdə	J'ai cherché partout. (Mən hər yerdə axtardım.)
nulle part	heç yerdə	Je ne le trouve nulle part. (Onu heç yerdə tapa bilmirəm.)
ailleurs	başqa yerdə	Allons ailleurs. (Başqa yerə gedək.)
dehors	çöldə / bayırda	Les enfants jouent dehors. (Uşaqlar çöldə oynayırlar.)
dedans	içəridə	Range tes affaires dedans. (Əşyalarını içəri yığ.)
devant	qabaqda / qarşıda	Il marche devant. (O, öndə gedir.)
derrière	arxada / dalda	Reste derrière. (Arxada qal.)
dessus	üstündə / yuxarıda	Mets le livre dessus. (Kitabı onun üstünə qoy.)
dessous	altında / aşağıda	Le chat se cache dessous. (Pişik onun altında gizlənir.)
près	yaxın / yaxında	Restons près. (Yaxında qalaq.)
loin	uzaq / uzaqda	Il habite loin. (O, uzaqda yaşayır.)

4. Miqdar və dərəcə zərfləri (Les Adverbes de Quantité et d'Intensité)

Bu zərflər hərəkətin miqdarını və ya dərəcəsini bildirir.

Zərf	Mənası	Nümunə
très	çox (sifət və zərflə)	Elle est très intelligente. (O, çox ağıllıdır.)
beaucoup	çox (fellə)	Il travaille beaucoup. (O, çox işləyir.)
peu	az	Elle mange peu. (O, az yeyir.)
trop	həddindən artıq / çox	Tu manges trop de sucre. (Sən həddindən artıq şəkər yeyirsən.)
assez	kifayət qədər	J'ai assez mangé. (Kifayət qədər yemişəm.)
tellement	o qədər / elə	Il est tellement drôle. (O, elə gülməlidir ki.)
tant	o qədər miqdarda	Il a tant de travail. (Onun o qədər işi var ki.)
plus	daha çox / daha	Je veux plus de café. (Daha çox kofe istəyirəm.)
moins	daha az / az	Mange moins vite. (Daha az sürətlə ye.)
autant	o qədər / eyni miqdarda	Il travaille autant que moi. (O, mənim qədər işləyir.)
presque	demək olar ki / demək olar	J'ai presque fini. (Mən demək olar ki, bitirmişəm.)
environ	təxminən / təqribən	Il y a environ dix personnes. (Təxminən on nəfər var.)

Vacib qeyd:

Miqdar zərfləri (très, beaucoup, trop, peu, assez) eyni cür istifadə olunmur:

Très + sifət və ya zərf: Il est très grand. / Il court très vite.
Beaucoup + fel: Il mange beaucoup. (heç vaxt "très mange" deyilmir)
Beaucoup de + isim: Il a beaucoup de patience. (Onun çox səbri var.)

5. Təsdiq, inkar və şübhə zərfləri

Təsdiq zərfləri:

Zərf	Nümunə
oui (bəli / hə)	Tu viens ? Oui, j'arrive. (Gəlirsən? Bəli, gəlirəm.)
si (inkar suala bəli cavabı)	Tu n'aimes pas ça ? Si, j'adore ! (Bunu xoşlamırsan? Yox, çox xoşlayıram!)
certainement (əlbəttə / şübhəsiz)	Certainement, je viendrai. (Əlbəttə, gələcəyəm.)
volontiers (məmnuniyyətlə)	Tu veux du thé ? Volontiers ! (Çay istəyirsən? Məmnuniyyətlə!)
bien sûr (əlbəttə)	Bien sûr que je t'aiderai. (Əlbəttə sənə kömək edəcəyəm.)

İnkar zərfləri:

Zərf	Nümunə
non (xeyr / yox)	Tu viens ? Non, je reste. (Gəlirsən? Yox, mən qalıram.)
ne...pas (-ma, -mə inkarlıq şəkilçisi)	Je ne mange pas de viande. (Mən ət yemirəm.)
ne...jamais (heç vaxt ... inkar)	Il ne ment jamais. (O, heç vaxt yalan danışmır.)
ne...plus (artıq ... inkar)	Je ne fume plus. (Mən artıq siqaret çəkmirəm.)
ne...rien (heç nə)	Il ne dit rien. (O, heç nə demir.)
ne...guère (demək olar ki, yox)	Elle ne sort guère. (O, demək olar ki, çölə çıxmır.)

Şübhə zərfləri:

Zərf	Nümunə
peut-être (bəlkə / ola bilsin ki)	Il viendra peut-être. (O, ola bilsin bəlkə gəlsin.)
probablement (ehtimal ki / yəqin ki)	Elle arrivera probablement en retard. (O, yəqin ki, gecikəcək.)
sans doute (yəqin ki / şübhəsiz)	Il a sans doute raison. (Şübhəsiz ki, onun haqqı var.)
apparemment (görünür / görünüşə görə)	Apparemment, il a déménagé. (Görünür, o, köçüb.)

6. Sual zərfləri (Les Adverbes d'Interrogation)

Bu zərflər sual vermək üçün istifadə olunur:

Zərf	Mənası	Nümunə
où	hara / harada	Où habites-tu ? (Harada yaşayırsan?)
quand	nə vaxt / nə zaman	Quand pars-tu ? (Nə vaxt gedirsən?)
comment	necə	Comment vas-tu ? (Necəsən?)
combien	neçə / nə qədər	Combien ça coûte ? (Bu neçəyədir?)
pourquoi	niyə / nə üçün	Pourquoi pleures-tu ? (Niyə ağlayırsan?)

7. Zərfin cümlədəki yeri (La Place de l'Adverbe)

Zərfin yeri onun hansı sözü təyin etməsindən və cümlənin zamanından asılıdır.

İndiki zamanda olan fellə:

Zərf adətən feldən sonra gəlir:

Il parle lentement. (O, yavaş danışır.)
Elle travaille bien. (O, yaxşı işləyir.)
Je mange souvent au restaurant. (Mən tez-tez restoranda yeyirəm.)

Mürəkkəb keçmiş zamanda (passé composé) fellə:

Qısa zərflər (bien, mal, déjà, encore, toujours, souvent...) köməkçi fel ilə feli sifət (participe passé) arasında yerləşir:

Il a bien travaillé. (O, yaxşı işlədi.)
J'ai déjà mangé. (Mən artıq yemişəm.)
Elle a beaucoup voyagé. (O, çox səyahət edib.)
Nous avons trop attendu. (Biz çox gözlədik.)

Uzun zərflər (-ment ilə bitənlər) və konkret zaman zərfləri adətən feli sifətdən sonra gəlir:

Il a parlé calmement. (O, sakitcə danışdı.)
Elle est arrivée hier. (O, dünən gəldi.)
Nous avons terminé rapidement. (Biz sürətlə bitirdik.)

Sifət və ya digər zərflə:

Zərf təyin etdiyi sifət və ya zərfdən əvvəl gəlir:

Elle est très belle. (O, çox gözəldir.)
Il court très vite. (O, çox sürətlə qaçır.)
C'est trop cher. (Bu çox bahadır.)

Cümlənin əvvəlində:

Bəzi zərflər (heureusement, malheureusement, peut-être, enfin...) cümlənin mənasını bütövlükdə təyin etmək üçün cümlənin əvvəlində gələ bilər:

Heureusement, il n'a pas plu. (Xoşbəxtlikdən, yağış yağmadı.)
Malheureusement, le train est en retard. (Təəssüf ki, qatar gecikir.)
Peut-être qu'il viendra demain. (Bəlkə də o, sabah gəlsin.)

8. Növlərinə görə zərflərin xülasə cədvəli

Növü	Zərf nümunələri	Verilən sual
Manière (Tərz)	lentement, bien, mal, vite, doucement	Comment ? (Necə?)
Temps (Zaman)	hier, aujourd'hui, demain, souvent, toujours	Quand ? (Nə vaxt?)
Lieu (Yer)	ici, là, partout, dehors, loin	Où ? (Hara?)
Quantité (Miqdar)	très, beaucoup, peu, trop, assez	Combien ? (Nə qədər?)
Affirmation (Təsdiq)	oui, si, certainement, volontiers	-
Négation (İnkar)	non, ne...pas, ne...jamais, ne...plus	-
Doute (Şübhə)	peut-être, probablement, sans doute	-

9. Tələlər və tez-tez edilən səhvlər

Tələ n°1: Sifətlə zərfi qarışdırmaq

Sifət isimlə uzlaşır, zərf isə həmişə dəyişməzdir:

Une voiture rapide. (Sürətli maşın — sifət) / Il roule rapidement. (O, sürətlə sürür — zərf)
Elle est bonne en français. (O, fransız dilində yaxşıdır.) / Elle chante bien. (O, yaxşı oxuyur.)

Tələ n°2: "bon" və "bien" sözlərinin fərqli istifadəsi

❌ "Elle chante bon." → yanlışdır
✔ "Elle chante bien." → doğrudur (feldən sonra zərf)
✔ "C'est bon." → doğrudur (être felindən sonra sifət)

Tələ n°3: "mauvais" və "mal"

❌ "Il chante mauvais." → yanlışdır
✔ "Il chante mal." → doğrudur (zərf)
✔ "C'est mauvais." → doğrudur (sifət)

Tələ n°4: "lent" və "présent" zərflərinin düzəlməsi

lent → lentement ("lemment" deyil)
présent → présentement ("présemment" deyil)

Tələ n°5: "beaucoup" sözünün yeri

❌ "Il est beaucoup grand." → yanlışdır
✔ "Il est très grand." → doğrudur (très + sifət)
✔ "Il mange beaucoup." → doğrudur (beaucoup + fel)

İnteraktiv tapşırıq

Hər cümləni tamamlamaq üçün doğru zərfi seçin:

Elle parle _______ pour que tout le monde comprenne. (O, ___ danışır ki, hamı başa düşsün.)
Il a _______ réussi son examen. (O, imtahandan ___ keçdi.)
Je suis arrivé _______ à Paris. (Mən Parisə ___ gəldim.)
Viens _______, je veux te montrer quelque chose. (___ gəl, sənə bir şey göstərmək istəyirəm.)
Elle est _______ intelligente. (O, ___ ağıllıdır.)
Il travaille _______ pour réussir. (O, uğur qazanmaq üçün ___ çalışır.)
Je ne mens _______ , je te le promets. (Mən ___ yalan danışmıram, sənə söz verirəm.)
_______ , il fera beau demain. (_______, sabah hava gözəl olacaq.)
Nous allons _______ au cinéma le week-end. (Biz həftəsonu ___ kinoya gedirik.)
Il a _______ dormi cette nuit, il est fatigué. (O, bu gecə ___ yatıb, yorğundur.)
Tu manges _______ de sucre, ce n'est pas bon pour la santé. (Sən ___ şəkər yeyirsən, bu, sağlamlıq üçün xeyirli deyil.)
J'ai _______ mangé, je n'ai plus faim. (Mən artıq ___ yemişəm, daha ac deyiləm.)
Il habite _______ , à plus de 300 kilomètres. (O, ___ yaşayır, 300 kilometrdən çox məsafədə.)
Elle parle _______ anglais, sans aucune difficulty. (O, ingiliscə ___ danışır, heç bir çətinlik çəkmədən.)
_______ , il n'a pas plu pendant nos vacances. (_______, tətilimiz zamanı yağış yağmadı.)

Xülasə

Zərfin növü	Sual	Nümunələr
Manière (Tərz)	Comment ? (Necə?)	bien, mal, vite, lentement, doucement
Temps (Zaman)	Quand ? (Nə vaxt?)	hier, aujourd'hui, demain, souvent, toujours
Lieu (Yer)	Où ? (Harada?)	ici, là, partout, dehors, loin
Quantité (Miqdar)	Combien ? (Nə qədər?)	très, beaucoup, peu, trop, assez

Yadda saxlamalı olduğunuz əsas məqamlar:

Zərf həmişə dəyişməzdir (sifətdən fərqli olaraq)
Düzgün formalaşma: qadın cinsi sifət + -ment (lente → lentement)
Sifət sonluğu -ant → zərf sonluğu -amment (constant → constamment)
Sifət sonluğu -ent → zərf sonluğu -emment (patient → patiemment)
Yadda saxlanılmalı qaydasız zərflər: bon → bien / mauvais → mal
Mürəkkəb keçmiş zamanda, qısa zərflər köməkçi fel ilə feli sifət arasında gəlir
Très + sifət/zərf / beaucoup + fel / beaucoup de + isim

Mon Français