Orfoqrafiya: ou, yoxsa où?

Orfoqrafiya: «ou» yoxsa «où»?

Giriş

Fransız dilində «ou» və «où» tamamilə eyni cür tələffüz edilir. Buna görə yazıda çox vaxt bir-biri ilə qarışdırılır. Lakin onların mənası tamamilə fərqlidir və cümlədə müxtəlif rol oynayır.

Bu, fransız dilindəki ən çox yayılmış orfoqrafiya səhvlərindən biridir. Bu dərs sizə bu səhvi bir daha etməmək üçün açarları verəcək.

1. «ou» vurğusuz: yaxud / və ya

«Ou» vurğusuz Azərbaycan dilindəki «yaxud» və ya «və ya» sözünə bərabərdir. İki söz, iki söz qrupu və ya iki cümləni bir seçim və ya alternativ ifadə etmək üçün birləşdirir.

«ou» vurğusuz nə vaxt işlədilir?

İki imkan arasında seçim olduqda
İki isim, sifət, fel və ya cümləni birləşdirmək üçün
Ekvivalentlik ifadə etmək üçün (yəni, başqa sözlə)

Seçim ifadə edən nümunələr:

Tu veux du thé ou du café ? ← Çay istəyirsən yoxsa qəhvə?
Il viendra lundi ou mardi. ← O bazar ertəsi ya da çərşənbə axşamı gələcək.
C'est toi ou lui qui a tort ? ← Səhv edən sənsən yoxsa o?
Elle préfère la mer ou la montagne ? ← O dənizi seçir yoxsa dağı?
Appelle-moi demain ou après-demain. ← Sabah ya da birisi gün zəng et.

Ekvivalentlik ifadə edən nümunələr:

Un médecin, ou docteur en médecine, peut vous aider. ← Həkim, yəni tibb doktoru, sizə kömək edə bilər.
La grammaire, ou science du langage, est essentielle. ← Qrammatika, yəni dil elmi, çox vacibdir.

2. «où» vurğulu: harada / nə vaxt

«Où» vurğulu (accent grave) Azərbaycan dilindəki «harada» və ya bəzən «nə vaxt» sözünə bərabərdir. Bir yer və ya, bəzən, vaxt anı ifadə edir.

«où» vurğulu nə vaxt işlədilir?

Yer haqqında sual vermək üçün (= «harada?»)
Yer təyin cümləsi gətirmək üçün (= «harada» / «hansında»)
Vaxtda konkret bir an ifadə etmək üçün (= «nə vaxt» / «o zaman ki»)

Sual cümlələrindəki nümunələr (= «harada?»):

Où allez-vous ce soir ? ← Bu axşam hara gedirsiz?
Où as-tu mis mes clés ? ← Açarlarımı hara qoydun?
Tu habites où ? ← Harada yaşayırsan?
D'où viens-tu ? ← Haradan gəlirsən?

Yer təyin cümlələrindəki nümunələr (= «harada» / «hansında»):

La ville où j'habite est belle. ← Yaşadığım şəhər gözəldir.
C'est le restaurant où nous nous sommes rencontrés. ← Bu tanış olduğumuz restoran.
La maison où il est né a été démolie. ← Doğulduğu ev yıxıldı.
Voilà le pays où elle est née. ← Bu onun doğulduğu ölkədir.

Vaxt anı ifadə edən nümunələr (= «nə vaxt» / «o zaman ki»):

Le jour où tout a changé. ← Hər şeyin dəyişdiyi gün.
Au moment où tu es arrivé, il partait. ← Sən gəldiyin anda o gedirdi.
L'époque où les enfants jouaient dehors. ← Uşaqların çöldə oynadığı dövr.

3. Sadə qayda: sözün mənasını düşün

«ou» və «où» arasında seçim etməyin ən asan yolu sözün mənasını düşünməkdir:

Söz «yaxud / ya da» mənasını daşıyır (iki şey arasında seçim)? ← Vurğusuz «ou» yazın.
Söz «harada» və ya «nə vaxt» mənasını daşıyır (yer və ya zaman)? ← Vurğulu «où» yazın.

Nümunələr:

Fransızca cümlə	Sözün mənası	Azərbaycanca tərcümə	Düzgün yazılış
Tu veux du thé ___ du café ?	seçim → «yoxsa»	Çay istəyirsən yoxsa qəhvə?	ou
___ habites-tu ?	yer → «harada»	Harada yaşayırsan?	Où
La ville ___ il est né.	yer → «harada»	Doğulduğu şəhər.	où
Il vient lundi ___ mardi.	seçim → «ya da»	Bazar ertəsi ya da çərşənbə axşamı gəlir.	ou
Le jour ___ tout a changé.	zaman → «nə vaxt»	Hər şeyin dəyişdiyi gün.	où

Qeyd: Azərbaycan dilindəki «yoxsa / ya da» ilə «harada / nə vaxt» arasındakı fərq fransız dilindəki «ou» ilə «où» arasındakı fərqə tam uyğundur. Mənaya diqqət edin!

4. Müqayisə cədvəli

	«ou» vurğusuz	«où» vurğulu
Azərbaycancada	yaxud / ya da / yoxsa	harada / hara / haradan / nə vaxt
Funksiyası	Seçim və ya alternativ ifadə edir	Yer və ya vaxt anı ifadə edir
İşlədildiyi yer	İki seçeneği birləşdirən cümlələrdə	Sual və təyin cümlələrində
Sürətli yoxlama	«Yaxud» ilə əvəz etmək olarmı?	«Harada» və ya «nə vaxt» ilə əvəz etmək olarmı?
Nümunə	Thé ou café ? (Çay yoxsa qəhvə?)	Où vas-tu ? (Hara gedirsən?)

5. Tez-tez edilən səhvlər

Tələ № 1: «d'où» və «par où»

D'où viens-tu ? ← Haradan gəlirsən? (heç vaxt «d'ou» yox)
Par où es-tu passé ? ← Hansı yolla keçdin? (heç vaxt «par ou» yox)
Jusqu'où iras-tu ? ← Hara qədər gedəcəksən? (heç vaxt «jusqu'ou» yox)

Tələ № 2: «où» zaman üçün

Fransız dilində «où» vaxt anlarını ifadə etmək üçün də istifadə edilir — bu, Azərbaycan dilindən fərqlidir:

Le soir où nous nous sommes rencontrés. ← Tanış olduğumuz axşam.
Au moment où j'ai compris. ← Anladığım an.

Tələ № 3: «n'importe où»

Il pose ses affaires n'importe où. ← Əşyalarını hər yerə qoyur. (heç vaxt «n'importe ou» yox)
Elle peut travailler n'importe où. ← O hər yerdə işləyə bilər.

Tələ № 4: «là où» və «partout où»

Là où il y a de la volonté, il y a un chemin. ← İradə olan yerdə yol var.
Partout où elle va, on l'apprécie. ← Getdiyi hər yerdə onu qiymətləndirirlər.

6. Müqayisəli nümunələr

«ou» vurğusuz (= yaxud / ya da)	«où» vurğulu (= harada / nə vaxt)
Tu prends le bus ou le métro ? (yoxsa)	Le bus où je suis montée était bondé. (mindiyi avtobus)
Il part en France ou en Espagne. (ya da)	La France où il est né lui manque. (doğulduğu Fransa)
Lundi ou mardi, peu importe. (ya da)	Le lundi où tout a commencé. (hər şeyin başladığı gün)
Elle aime la ville ou la campagne. (ya da)	Où préfères-tu vivre ? (Harada yaşamaq istəyirsən?)
Chocolat ou vanille ? (yoxsa)	La pâtisserie où ils vendent ce gâteau. (o tortu sattıqları pastaxana)

Təcrübi məşq

Düzgün yazılışı seçin («ou» yoxsa «où»):

_____ habitez-vous ?
Tu veux du lait _____ du jus d'orange ?
La ville _____ elle est née est magnifique.
Il hésite entre rester _____ partir.
D'_____ viens-tu ?
Ce livre coûte dix _____ quinze euros.
Le jour _____ tout a changé dans ma vie.
Appelle-moi ce soir _____ demain matin.
C'est le restaurant _____ nous nous sommes rencontrés.
Tu prends le train _____ l'avion ?
Il pose ses affaires n'importe _____ .
C'est une orange, _____ agrume, très vitaminée.
Par _____ faut-il passer pour aller en centre-ville ?
Elle travaille le matin _____ l'après-midi.
Partout _____ elle va, on l'apprécie.

Xülasə

Söz	Azərbaycancada	Funksiya	Sürətli yoxlama
ou	yaxud / ya da / yoxsa	İki element arasında seçim və ya alternativ ifadə edir	«Yaxud» ilə əvəz etmək olarmı?
où	harada / hara / haradan / nə vaxt	Yer və ya vaxt anı ifadə edir	«Harada» və ya «nə vaxt» ilə əvəz etmək olarmı?

Yadda saxlanılacaq əsas məqamlar:

«ou» və «où» eyni cür tələffüz edilir, lakin tamamilə fərqli mənalar daşıyır
Vurğusuz «ou» → həmişə «yaxud / ya da» mənasını daşıyır (seçim və ya alternativ)
Vurğulu «où» → həmişə «harada» və ya «nə vaxt» mənasını daşıyır (yer və ya zaman)
«d'», «par», «jusqu'», «n'importe», «là», «partout» sözlərindən sonra → həmişə vurğulu «où»
«où» yalnız yer deyil, zaman üçün də işlənir — bu fransız dilinin xüsusiyyətidir

Mon Français